Манжийн хаад Монголыг эзэлж, ноёдыг нь өөрсдийн дуулгавартан болгон барьж эзэгнэхийн төлөө тэдэнтэй ургийн холбоо тогтоож, хааны буюу шадар ноёдынхоо авхайг монгол ноёдын хатан болгодог байжээ. Ийн учир Энх-Амгалан хааны 7-н охины нэг Хичээнгүй Амарлингуй гүнжийг 1617 онд Түшээт хан Чихундоржийн ач хүү, Галдандоржийн хүү Довдондоржийн хатан болгон өгчээ. Тэр гүнж ухаантай сэргэлэн, манжийн хааны ордны дүрмийг гэртээ яг баримталж гэрийн цаазыг маш хатуу сахидаг, өглөө эрт босож үдэш орой унтаж хооллох ундлах цаг мөчийг тогтмол чанга баримталдаг байсанаар нь хошуу олноороо түүнийг догшин гүнж гэж нэрлэдэг байжээ. Гүнж хатан таалал төгсөхдөө “Миний цогцосыг хятад газар бүү аваачаарай. Би монгол хүний эхнэр тул монгол хүн болжээ. Иймийн тул намайг монгол газар нутаглуулаарай” гэж гэрээсэлсэн юмсанж. Тэр ёсоор нь дээрх сүмийг барьж, гүнжийн цогцосыг алтан дотортой цагаан авсанд хийж, алтан мөнгөн хүний дүрс, 5-н хошуу малын сийлбэрт эрдэнийн чулуу зэргийг хийж сувдан цамц өмсгөн оршуулжээ. Тэдгээр зүйлсийн ихэнхийг монгол дархан Дандаа гэдэг хүн урлан бүтээжээ. Мөн гүнжийн түүхийг 5-н алд цагаан торгон дээр хятад үсгээр бичиж авсанд хийсэн гэдэг. Гэтэл Гүнжийн сүм дэлхийн долоон гайхамшигийн нэг Таж Махалын бунхан лугаа өнөөдрийн соёлт хүмүүн төрөлхтөний нүдийг хужирлаж сэтгэлийг баясгаж чадсангүй. Он жилийн цагийн хатуу урсгалыг даасангүй. Одоо түүнээс зөвхөн түүнээс нурсан хэрэмний эвдэрхий туурь л өнгөрсөн түүхийн гашуун туульсыг хайлах мэт нар салхи, хур бороонд илэгдэн, эзгүйрэн хөсөрджээ.
Гэлээ ч монгол хүн, хайр сэтгэлдээ үнэн ч үлдсэн харийн бүсгүйг мартсангүй. Түүний тухай сайхан дурсамж, амнаас ам дамжин хуучилсаар домог болон өнөөг хүрчээ.
МЗЭ-ийн шагналт Чингисийн амиа,
Хонидын зээ Бат-Очирын Туяа гуайн
судалж бичсэнээс түүвэрлэв.
Surrounded by magnificent forest, not far from the lover river, the Baruun Bayan Gol, the temple was built in 1740 by Efu Dondovdorj to commemorate the death of his Manchurian wife Amarlingui. Once part of a huge monastery containing about 70sq meters of blue walls, five other temples and a tower, Gunjiin Sum is one of the very few-if not the only- Manchurian-influenced temple in Mongolia to survive over the centuries.
Unlike most other monasteries in Mongolia, Gunjiin Sum was not destroyed during the Stalinist purges, but just fell into ruin from neglect, vandalism and theft. Only the main temple and some of the walls of monastery remain. Although you would not know it, extensive restoration has been carried out – and is still being carried out – which gives you some idea of how damaged it must have been.
Gunjiin Sum is about 35 km north of the main area where most ger camps are situated in Terelj. With a guide you can hike directly over the mountains, or take the easier but longer route along the Baruun Bayan Gol to get there. Guide is available in almost every ger camps.
Gunjiin Sum yavj bilee. Er ni 2 udaa ochson yum. Ehleed 10 uulaa 2 teregtei 2008 onii 4 sariin 10nd hagiin har nyyr lyy garsan yum. Hotoos jaahan oroitood garsan, 12 tsagiin yed l Sukhbaatariin talbai deer zurgaa avhuulaad hudulsun yum. Shuudhan Tereljiin 5 salaag garaad tur amaraad Bosgiin guur hurtel davhisan yum. Badral, Delger Ijlee hed ogt yavj uzeeguy gazar geed baahan Googledej gazriin zurag unguteer hevleed GPS eer coordinats todorhoilood yavsan hereg. Bas neg laptoptoi, terenteigee gps ee holbood yavchih gesen bas bolooguy yum dag. Ugluuguur saikhan nartai baisanaa udees hoish ni buudiigeed jaahan zevryyn bolloo. Bosgiin guur deer zamiin mashin taarch, nutgiin ah huugees zam asuugaad, yariltsaj bgaad guureeree garalguy baryyn talaar ni Tuuliinhaa ergiig bariad muuhan zamaar segschuullee. Nileen yavaad yaah argagguy garam lyy tulaad gol garahaas uur hoishoo yavah bolomjguy havtsal ryy tullaa. Zurgaa baahan unshij yarij yarij baryyn tal ryy uul ruugaa ugsuud uzeheer shiideed ugsun yum. Muuhan zamtai uulaa davchihval tsaashaa zamguy ch bartaa ni gaiguy yum shig hundii zurag deer bgaad bailaa. Burenhii ch bolj bna. Baryyn gar talaa bariad uul ruugaa ugsuud tagt deer ni zam duusaad tsaashaa ogtsom ereg mashin baitugai hun yavahiin argaguy ogtsom nalyy bailaa. Burenhii bolson bsan tul tsaad uul alsiin baraa haragddagguy, goliin chimee l surtei sonsogdoj baisan. Tsun turchihsen, end tendee nileed mustai baisan yum gol. Uulnaasaa butsaj buugaad uuliinhaa baryyn enger lyy salsan zamaar bas ugsuud uuliinhaa oroi deer bas zamguy bolson bguud samarchidiin otog tulaad zogsson. Ugaasaa samarchidiin zamaar orood buruudsan yum bilee. Continue reading “Gunjiin Sum”
